Aandachttraining ter behandeling van psychische klachten

De Europese Commissie wil de psychische gezondheid van Europeanen verbeteren. Een op de vier lijdt namelijk aan geestelijke problemen, zoals depressies en angsten. Misschien moet de EC de aandachttraining in zijn actieplan verwerken. Volgens psycholoog Rob Brandsma en zijn collega’s bij de Radboud Universiteit helpt dit prima bij depressies.

Kenmerkend voor de mens is zijn vermogen om te redeneren. Dat is goed, want zo geven we betekenis aan wat we doen, kunnen we situaties verklaren en anticiperen op de toekomst. Toch kleeft er ook een nadeel aan: als je het veel doet, loop je het risico er niet meer uit te komen. En voor je het weet, zit je vast. Uit gisteren gepresenteerde cijfers blijkt dat dat een op de vier Europeanen overkomt. Geestesziektes leiden tot 58.000 zelfmoorden per jaar in Europa. Ruim 18 miljoen mensen kampen met zware depressies in de voorbije twaalf maanden. Een even groot aantal heeft last van fobieën.

Angsten, depressies, maar ook tobben en piekeren kosten energie. Wie vaak nog in bed ligt te malen over kwesties, weet dat. Verspilde energie, zegt psycholoog Rob Brandsma. "Met denken over een stressvolle gebeurtenis, pijn of angsten los je het probleem niet op. Door er voortdurend je gedachten over te laten gaan, kun je er juist steeds verder in weg zakken. Het probleem wordt daarmee groter dan het is. Dat levert alleen maar meer stress op en voor je het weet, ben je uitgeput.''

De psycholoog vindt dat het afgelopen moet zijn met wroeten. In plaats daarvan moeten tobbers leren aandachtig te leven. In het hier en nu. Daarmee bedoelt hij: geduld uitoefenen, niet oordelen, accepteren dat iets nu eenmaal zo is, mild zijn, loslaten en niet streven naar resultaat. En vooral: de humor bewaren, want een beetje lachen om problemen relativeert lekker. "Ieder mens ondervindt problemen. Maar als je lijdt onder het tobben, moet je er vanaf. Dat doe je door te leren genieten. Niet zozeer van dingen die gebeurd zijn of staan te gebeuren, maar van wat je nu doet. Ruik, voel, proef, kijk." (zie oefening) Het gaat er volgens Brandsma uiteindelijk om dat je een middenweg vindt tussen het drama en het wegstoppen ervan. "Sommige situaties vragen om direct handelen, maar soms is het beter om een kwestie gewoon een tijdje gewoon te laten voor wat-ie is. En accepteer dat het leven niet altijd rozengeur en maneschijn is."

Hier liggen uitdagingen voor chronische tobbers en piekeraars. Gedachten leren stoppen is de eerste, niet direct handelen, maar voelen is de tweede. De derde en moeilijkste is wel om niet direct de perfecte oplossing te verwachten. Een opgave wellicht, maar dat is te trainen. Op verschillende plekken in het land zijn zogeheten aandachttrainingen te volgen. Het vergt gemiddeld acht sessies van gemiddeld 2,5 uur en een paar uurtjes 'huiswerk' per week. Tijdens de trainingen wordt onder meer aandacht besteed aan meditatie, ademhaling en bewust handelen. Oefenen is belangrijk, zegt Brandsma. "Als je veel piekert, ben je zo gewend bepaald gedrag te vertonen dat het een automatisme is geworden. Gedrag heeft vaak een lange geschiedenis, dat moet je langzaam afleren. Stapje voor stapje kan de doe-modus veranderen in de zijn-modus."

Aandachttraining lijkt op een methode die in psychologie cognitieve gedragstherapie wordt genoemd. Deze therapievorm houdt kort gezegd in dat voor gedachten bestaansrecht wordt gezocht door de vraag te stellen of een bepaalde gedachte wel klopt. En, als dit niet klopt, deze te vervangen door een de werkelijkheid gebaseerde gedachte. Aandachttraining gaat verder, zegt de psycholoog. "Cognitieve gedragstherapie leert mensen weliswaar wat juiste en onjuiste gedachten zijn, maar ze houden vaak een ontevreden gevoel. Met deze training leer je contact te maken met het gevoel of de gedachte die er nu is en deze niet groter te maken dan hij is."

Op de afdeling psychiatrie van de Radboud Universiteit in Nijmegen worden de methoden gecombineerd om te onderzoeken wat het effect hiervan is op terugkerende depressies. Uit eerder onderzoek is gebleken dat deze vorm, de mindfulness-based cognitive therapy, een effectieve behandeling is voor mensen die meerder keren een depressie hebben meegemaakt. De training is vooral gericht op het helpen voorkomen van een nieuwe depressie.

Met aandacht leven, geeft houvast in het huidige moment. Iets wat volgens Brandsma een geweldige stap is voor piekeraars. "Deze mensen willen toch graag vat hebben op hun leven. Daarom denken ze zoveel. Maar door juist aandachtig te leven en te voelen, leer je in een vroeg stadium bewust te worden van wat je voelt. Zo herken je signalen van somberheid, angst of uitputting in een vroeg stadium en kun je er iets doen, zoals je aandacht verleggen. En merk je het niet pas als je er doorheen zit.''

Bron: Spitsnet, 05-12-2006. Door Renate Zoutberg