Zingeving

Mensen hebben behoefte aan overzicht. Overzicht beperkt de chaos. Chaotisch is bijvoorbeeld zoiets als toeval. Dat kan namelijk behoorlijk tegenvallen. Het kan ook meevallen, alleen weten we dat nooit vooraf. Wie in staat is zin toe te kennen aan toeval schept weer overzicht.
Wetenschap probeert ook overzicht te geven. Psychologie geeft daarom zin aan het bestaan of heeft in ieder geval die pretentie. Astronomie doet hetzelfde, alleen op een wat grotere schaal. Vervelend van wetenschap is, dat je moeite moet moet doen om het te begrijpen. Soms vereist het ook dat je verworven inzichten bijstelt.
En daar hebben veel mensen nou net weer géén zin in.

Gelukkig zijn er ook predikers, profeten, schriftgeleerden en duiders van het onduidbare. In tegenstelling tot wetenschap is hier sprake van trompetgeschal en spektakel. Indien gewenst zelfs een heuse deus ex machina. Voordeel: je hoeft niet zoveel moeite te doen om de waarheid in pacht te krijgen. Een paar keer per dag of week door de knieën, het prevelen van een toverspreuk en dan maar hopen dat de uitgezonden boodschap ergens ontvangen wordt. 'Return to sender' is in de godsdienstige wereld niet gebruikelijk. Er is dus altijd volop ruimte voor hoop.
Wat dat betreft geven de predikers, profeten, schriftgeleerden en duiders de mensen alles wat ze verlangen in een handomdraai. Een antwoord op alles en zingeving voor gebeurtenissen die eigenlijk van iedere zin gespeend lijken: aardbevingen, orkanen, hongersnood, oorlog, AIDS, tsunami, uitbuiting en alle andere vormen van alledaags dood en verderf.

In de vorige eeuw hebben een paar politieke bewegingen er werk van gemaakt om de mensheid een zelfde gevoel van totaalheid te verschaffen. Die 'totaalheid' werd al snel totalitair en zodra 'totalitair' militair werd, restte slechts de totale ondergang. Zodoende kon het liberalisme, als lachende derde, zich aan het eind van de vorige eeuw opwerpen als morele winnaar. Bij nader inzien lijkt dat uit te monden in het nepotisme van de almachtige markt. In deze markt worden we geacht allemaal gelijke 'spelers' te zijn. Sommige spelers blijken echter bij voorbaat meer gelijk dan anderen. Toevallig zijn de meer gelijke spelers ook de ontwerpers van de 'spelregels'.
Mede daardoor komt er steeds meer ruimte voor predikers, profeten, schriftgeleerden en duiders. Was het niet Marx die godsdienst 'opium van het volk' noemde?
Het lijkt erop dat godsdienst de afgelopen eeuw niet zo prominent en in het publieke debat zo dominant geweest is als tegenwoordig. Geloven geeft zin en troost. Het verschaft ook een alibi je te verschansen achter zelf opgeworpen barricades.
Daar lijkt in deze tijd van bedreigde overvloed veel vraag naar. We hebben het - in de westerse wereld - nog nooit zó goed, zó rijk gehad en tegelijk doordringt dat ons van angst: noem één verworvenheid en er zijn minstens twee bedreigingen tegenover te stellen.

God, Jahweh, Allah, Brahma en hoe ze verder ook allemaal mogen heten, moeten die bedreigingen beteugelen middels rituelen, gebaren, diepe kniebuigingen en toverspreuken. Mocht het desondanks misgaan, dan is er in ieder geval de troost van een welverzorgde enkele reis naar een hiernamaals. Wie zijn godsdienstigheden niet betrekt uit een officieel filiaal, kan zich tenslotte altijd nog wenden tot een vorm van 'ietsisme'.
Op het uur van de waarheid wil niemand met lege handen staan.