Werk

Mijn dochter heeft haar eerste baantje. Supermarktketen Jumbo opende haar vierde filiaal in Rotterdam en zocht vakkenvullers, broodjesbakkers en kassamedewerkers. Zak- en kledinggeld volstonden niet meer om alle wensen van een 16-jarige scholier te vervullen, dus de keuze was snel gemaakt. Er ging een serieuze sollicitatieprocedure aan vooraf en nadat ze was aangenomen volgde een heuse opleiding. De keten heeft dan ook nogal een bedrijfsfilosofie. Om maar eens wat te noemen: de 7 dagelijkse zekerheden. Winkelen is tegenwoordig geen sinecure meer, maar een existentiële en spirituele ervaring.

Het deed mij terugdenken aan mijn eigen schooljaren. Iets minder dan veertig jaar geleden, deed ik hetzelfde werk als mijn dochter. Ik was nog iets jonger. De lokale Albert Heijn zocht ook vakkenvullers. In die tijd had je nog geen uitgebreide sollicitatieprocedures. Ik ging gewoon met een klasgenoot op een vrije middag langs. We vervoegden ons bij het kantoortje waarvan we aannamen dat daar de baas van de zaak zat en vroegen of hij nog mensen voor in de winkel zocht. Dat was het geval. We gaven onze namen en adressen op en wanneer we vrij hadden van school en konden de volgende avond al komen. Niets bedrijfsopleiding of zoveel dagelijkse zekerheden, laat staan een cursus klantbenadering en effectieve communicatie. Shoppen was destijds gewoon dagelijks boodschappen doen.

Het waren argeloze tijden. Voorschriften en procedures leken nauwelijks te bestaan. Dagelijkse zekerheden evenmin. We werden gewoon geacht om blikken soep in het schap aan te vullen en bij voorkeur soort bij soort. Als er eens een zak met dropjes kapot ging bij het vakkenvullen, aten we die gewoon zelf op zonder meteen van diefstal beschuldigd te worden; bedrijfsrisico. Onze centjes kregen we in een zakje van doorzichtig papier. Een burgerschapsnummer bestond niet en hoe het geregeld was met belastingen en premies is mij tot op de dag van vandaag een raadsel.

In de zomervakantie ging ik met een andere klasgenoot tomaten plukken. Ten oosten van Rotterdam lagen destijds nog kassen waar komkommers, sla en tomaten gekweekt werden. Die moesten geplukt. Daarvoor importeerde men nog geen werknemers uit landen van rondom de Middellandse Zee, of - meer recent - het voormalige oostblok. Dus deden middelbare scholieren zoals ik en mijn maatje Eddie dat.

Werken in de kassen begon heel vroeg. Ik stond om vier uur op, fietste naar Eddie en samen gingen we tussen doodstille weilanden waarboven de zon net begon te schijnen door naar de tuin waar we om vijf uur begonnen. We werkten tot ongeveer elf uur, al naar gelang het aantal rijpe tomaten. Tegen die tijd was het tropisch warm in de kas. De tuinder schreef het aantal gewerkte uren met een krijtje op de binnenkant van de deur van het ketelhuis en aan het eind van de week kregen we dat handje contantje uitbetaald. Zwart. Meestal kregen we iets extra als de tomatenoogst die week op de veiling goed had opgebracht.

Thuisgekomen moest je een uur onder de douche gaan staan om een groene korst van je armen en hoofd af te krabben en uit je haar te spoelen. Daarna gingen we naar het zwembad, telkens weer verliefd wordend op een ander mooi meisje uit de klas.

Argeloze tijden, zo beleven we dat tegenwoordig niet meer. Aan zeven dagelijkse zekerheden lijken we tegenwoordig nog niet genoeg te hebben. In retrospectief lijkt het zelfs alsof de zomers in mijn jeugd anders waren dan die van tegenwoordig. Is het verbeelding of scheen de zon destijds iedere zomerdag?