Toevalstreffen

Wat een toeval zeg! Waar je ook komt en met wie je ook bent, iedereen ervaart weleens iets toevalligs. Maar wat betekent toeval nu eigenlijk?

Naast de vraag of toeval echt bestaat vind ik vooral het doel ervan interessant. Wat het bestaan van toeval betreft, is er in de literatuur geen algehele consensus. Hoewel vroeger de heersende overtuiging van de deterministen was dat toeval niet bestond, denkt menigeen daar nu –mede dankzij de kwantummechanica- anders over. De deterministen zijn van mening dat aan alles een duidelijke oorzaak zit en dat gebeurtenissen voorspelbaar zijn (zie Spinoza, Laplace). De aanhangers van de kwantummechanica gooien het op een iets andere boeg. Kort gezegd komt het erop neer dat gebeurtenissen voor een groot deel met een vooropgelegd plan kunnen plaatsvinden maar dat er altijd een onzekerheidsfactor is kort voordat de gebeurtenis plaats vindt. Deze onzekerheidsfactor heeft te maken met het feit dat pas vlak voor de gebeurtenis bij de waarneming bepaald wordt of het deeltje zich als golf of als klassiek deeltje gedraagt. Hierdoor zijn gebeurtenissen dus niet geheel op voorhand te voorspellen. Toeval kan dus bestaan! 

Ikzelf neig me vooral naar het laatste kamp te voegen –prijs de harde wetenschappers onder ons!- maar wil een extra subjectief element niet ongenoemd laten. Naar mijn idee bestaat toeval dan ook uit zowel een objectief als een subjectief element. Het op Koninginnedag tegenkomen van je neef in een mensenmassa kan, statistisch gezien, net zo makkelijk plaats vinden als het ontmoeten van een onbekende man in dezelfde mensenmassa. Toch zie je het zelf niet als een normale ontmoeting maar als een toevallig treffen. Het feit dat jij diegene kent kleurt je waarneming dermate dat je de ontmoeting ziet als iets heel bijzonders, iets magisch en vooral als iets toevalligs! 

Interessant is nu niet zozeer wat de oorzaak van deze toevallige gebeurtenis is, maar wat het doel ervan is. Immers, de ontmoeting is voor een groot deel op voorhand te voorspellen. Ik zie het doel van toeval als iets wat aangeeft dat wij niet alles kunnen controleren in het leven.  Desondanks vraag ik me dikwijls af of wij toch enige invloed kunnen hebben op de hoeveelheid toevallige gebeurtenissen die wij ervaren. Ik doel hier op het bewustzijn dat wij hebben van onze naaste omgeving. We weten soms niet dat mensen in je naaste omgeving tot dezelfde ideeën qua vakantie of feestjes kunnen komen als wijzelf. Een ontmoeting op een feestje kan dan ervaren worden als iets toevalligs. Als je immers een bepaald iemand verwacht kun je het geen toeval meer noemen. Voor mij is het doel van toeval dan ook dat – naast een teken dat niet alles te controleren valt- je een groter bewustzijn probeert te krijgen van je naasten. Het tegenkomen van je neef op Koninginnedag zal je dan makkelijker kunnen begrijpen en je dus minder snel als toeval zien. 

Vragen blijft echter wel: hoever kunnen wij in onze samenleving gaan wat betreft bewustzijn van de naaste omgeving? Hoe ver reikt ons bewustzijnsvermogen? Dus hoeveel invloed hebben we uiteindelijk op toevallige gebeurtenissen? De tijd zal het uitwijzen. Eerst maar eens wat meer toenadering zoeken tot elkaar…