Staren naar de navel van de wereld

'Wat vond jij nou de leukste reclame van het afgelopen jaar?'
'Niet één. Ik vind ze allemaal even onbenullig, irritant, onnodig en overbodig'.
'Maar wat vond je dan het leukste teevee-fragment?'
'Je kijkt toch niet naar een programma om een fragment? Een programma is toch één geheel?'
'Jeetje, dat is ouderwets!'

Metacommunicatie kennen we. Bestaat er ook een begrip metamedia, of metaprogramma? Vrij vertaald: een programma dat gaat over een programma. De navelstaardervariant is dan een programma dat over zichzelf gaat.

Het kan aan mij liggen, maar neemt dat verschijnsel echt zo erg toe?
Hoorde ik onlangs op Radio 1 ('dé nieuws- en sportzender') niet 'Ranking the news'? Daar is geen woord Nederlands bij, maar het bestaat eruit dat de luisteraar kan aangeven (per telefoon en/of mail als ik mij niet vergis) welk nieuwsfragment het meest populair is. Volgt een top drietje ofzo. Want ja, informatie is ook maar informatie. Daar moet wel een dansje, riedeltje of quizje bij, anders trekt de gemiddelde luisteraar het niet.
Interactief is het devies. Vinden de mensen leuk.

Zou het metaprogramma de opvolger zijn van de realitysoaps?
Daarin lijkt de bodem zo langzaamaan wel bereikt. Dieper zinken kan nauwelijks. Vooruitgang is meestal een kwestie van de koppen bij elkaar steken en het genereren van inspiratievolle ideeën. Maar realitysoaps lieten zien dat onbenullen alleen meer onbenul genereren. Het kwadrateren van onbenulligheid laat geen significante toename zien van diepgang; eerder een geestelijk vacuüm. Resultaat: een vreemdelingenlegioen onbekende Nederlanders kwam hun door Andy Warholl beloofde 'fifteen minutes of fame' incasseren en keerde weer terug in de volstrekte anonimiteit.

We dwalen af.
Waar waren we?
Metaprogramma.
Navelstaardersvariant.

Op een somber moment, in een vlaag van cultuurpessimisme, zou je misschien kunnen denken dat een cultuur die haar eigen producten voortdurend onder de loep neemt en herkauwt en vervolgens van alle kanten besnuffelt, betast en doorlicht, een cultuur is die ten dode is opgeschreven. Welke vooruitgang valt daar nog te boeken? Stagnatie alom toch?
Maar christenen, moslims en joden doen onder leiding van hun schriftgeleerden in wezen hetzelfde met hun heilige boeken. Zo te zien kan je daar eeuwen mee doorgaan, zonder dat iemand zegt: 'Nou jongens, zullen we nu eens iets zinnigers bedenken en die oude troep in de ramsj gooien'?

Gekke vraag misschien, maar nu we het toch over godsdienst hebben: zijn de media dan de nieuwe godsdienst en zijn metaprogramma's de eredienst waarin door herhaling en popularisering de boodschap het volk ingeprent wordt?
Zou het kunnen dat de verkiezing van een televisiefragment en niet een heel programma in samenhang met de verkiezing van de Gouden Loeki de geesten rijp maakt voor televisieavonden, waarin louter fragmenten te zien zijn?
'Nee joh, ik kijk geen programma's meer. Geef mij maar fragmenten'.
Bescheiden beginnen, net als Christus en Mohammed en zie waartoe het uiteindelijk heeft geleid. Bijkomend voordeel voor de multinationals en grootgrutters: het hinderlijke onderscheid tussen een reclamespotje en een programma kan dan komen te vervallen. Alles loopt gewoon in elkaar over.
Er is geen begin, geen eind, er is slechts die ene god…