Het doel

Iedereen is in zijn leven bezig met het streven naar een doel. Het behalen van je diploma, het winnen van een kampioenschap, het bereiken van een reisbestemming, noem maar op.  Het zijn allemaal voorbeelden waarbij je naar iets toewerkt. Het belangrijkste bij zo’n doel lijkt het doel zelf. Je werkt immers naar iets groters, iets hogers, iets moois, toch? Jawel, in zekere zin is dit het geval. Een voetbalwedstrijd die om de beker gaat zal je in eerste instantie veel meer waarde geven -zal je veel beter blijven heugen- dan die talloze trainingen die je daarvoor hebt moeten afwerken.  Ook bij het bereiken van de top van de Mount Everest ben je niet meer dan blij dat je het gehaald hebt. Desondanks bespeur ik een zekere tegenstelling in het behalen van een doel. Als je eenmaal een doel bereikt hebt, wat is er dan nog over? Jawel, het momentane genot wellicht, en soms krijg je er een hoop waardering en geld voor, zoals ik reeds aangaf. Hartstikke mooi, maar zou je niet breder naar een doel moeten kijken om een doel echt op waarde te kunnen schatten?

Om deze vragen goed te beantwoorden, is het handig ‘doelen’ eerst op te splitsen in deelprocessen. Doelen bestaan kort gezegd uit: het middel, het doel zelf en het effect. Het middel is natuurlijk de weg naar het doel toe en het effect is wat volgt als het doel bereikt is. Mijns inziens zijn, naast het doel zelf,  dit eerste en dit laatste evenmin van wezenlijk belang bij het fenomeen ‘doelen’, en wellicht nog wel van meer belang dan het doel zelf. Hieronder zal ik uitleggen waarom.

Zonder middel is er geen doel. In die zin is een middel dus noodzakelijk om überhaupt een doel te bereiken. Een andere reden waarom het middel belangrijk is heeft te maken met de mate van inzetbaarheid van het middel. Een middel kan niet alleen voor het ene doel maar ook voor andere doeleinden gebruikt worden.  Denk bijvoorbeeld aan het behalen van de top van een berg. De conditie die je daarvoor hebt opgebouwd zal je niet alleen kunnen gebruiken bij die ene missie, maar ook bij een volgende of voor andere activiteiten. De duurzaamheid van een middel is dus groot, al hangt het uiteraard af van het type middel. Niettemin, mocht je een doel niet bereiken, dan heb je meestal nog de middelen over die je bij een ander doel kunt gebruiken.

Als je het effect van een doel in ogenschouw neemt, kun je stellen dat dit, net als het middel, essentieel is bij het hebben van een doel. Dit lijkt op het eerste gezicht wat tegenstrijdig. Je spant je in (middel) voor een doel en bereikt deze. De essentie van een doel zit ‘m dus eigenlijk al in het begin zou je denken. Desondanks kun je een doel niet louter waarderen als je je alleen op het middel en/of het doel hebt gefocust. Een voorbeeld, als iemand werkt om zijn diploma te halen, en hij haalt het, is dat natuurlijk fantastisch. Als je er echter zou komen dat je met dat diploma bar weinig kan, dan wordt de waarde ervan tamelijk gereduceerd. Als je weet dat je met diploma een bepaalde baan kan krijgen, is de waarde ervan stukken groter. Een effect van een doel geeft dus richting en een zekere houdbaarheid aan een doel en zegt daarmee iets over de waarde ervan.

Al met al kun je dus stellen dat de waarde van doelen op zichzelf relatief zijn. Je kunt een mooie geldprijs of een mooie baan niet waarderen als je je niet bewust bent van de inspanning die je ervoor heb moeten leveren en wat je met die geldprijs en de mooie baan verder gaat doen. Het gaat dus net zo min om de processen er omheen.

Voor ‘doelend-Nederland’ zou ik dan ook willen aanraden ons niet meer blind te staren op een louter in kernwoorden geformuleerd streven, maar veel maar op het proces en de filosofie erachter. Pas dan kun je gedegen aan iets werken en bereik je oneindig 'resultaat'.

Wat is immers een doel zonder doel? Jawel, doelloos.