Faux Pas

Je mag als mens bijzonder zijn. Wil je een beetje meedoen in de vaart der volkeren, dan is het zelfs voorwaarde. Het is een bijzonder kind zeiden ze al van Dick Trom, en dan weet je dat het goed zit. Wie wil er immers lezen over een gewoon kind? Je moet er even niet aan denken. Gewoon is alleen een maatstaf voor gekke mensen, voor bijzondere gaat dat niet op. Die zijn al beter dan gewoon. Gekke mensen moeten gewoon doen, voor de rest van ons is bijzonder de standaard.

Ondanks het feit dat ik nog aan de kleuterjaren van mijn carrière bezig ben, was ik tot voor kort van mening al heel wat gezien te hebben. Bij nader inzien moet ik vaststellen dat dit dankzij die kleuterjaren nog het geval was. Toen ik als verpleeghuispsycholoog begon kende ik de sector wel al enige tijd. Ik had zelf al een paar jaar naast de studie in de ouderenzorg gewerkt. Toch keek ik er vanuit mijn nieuwe positie anders naar. Van de eerste verpleeghuisbewoners die ik als psycholoog zag schrok ik nog een beetje. Van de eerste die ik sprak raakte ik zelfs wat uit mijn, zo kundig geveinsde, zelfzekere voorkomen. Vervolgens trad de gevoelserosie op die we zo hard nodig hebben om ons volwassen te kunnen voordoen. De schrik werd een frons en de zelfzekerheid werd nog kundiger gearrangeerd. Tot voor kort dan.

Bijzonder zijn is een noodzakelijke kwaliteit die we in exact de juiste vorm en mate dienen te manifesteren. Gewoon zijn mag in principe ook, maar geeft toch enigszins een gelijkspel sensatie. Het is eigenlijk verbazingwekkend hoeveel ongeschreven sociale wetten er zijn, en hoe goed een ieder van ons ze lijkt te kennen. Soms is er zelfs sprake van een welhaast instinctief aanvoelen van wat kan, wat mag of wat zou moeten. Daarnaast moet ook de timing tot in de perfectie beheerst worden. Het ‘wanneer’ is voor vrijwel elke situatie in steen gehouwen. Dan is er natuurlijk nog de positie. Wie wat mag, moet of kan is mede bepaald door de sociale plaats. Dat we dit allemaal weten en aanvoelen is eigenlijk al bijzonder op zich. Al heeft het natuurlijk een schade en schande grondslag, geaard in de menselijke neiging een ander op transgressie te willen wijzen.

Het dossier had mij geenszins kunnen voorbereiden op wat ik zou aantreffen. De man was een sociaal hervormer geworden. Hij commandeert op een wijze waar ze in het leger van kunnen leren. Geeft vrijuit zijn ongezouten mening over alles wat hij ziet. Scheld een ieder uit voor alles wat lelijk is. Masturbeert er ongestoord op los in een volle huiskamer. Eet complete maaltijden binnen dertig seconden op en geeft vervolgens een compleet concert scheten en boeren. Hij lijkt hiermee volkomen content en richt zich in alle opzichten alleen op zijn eigen behoeftes. Frontaal syndroom als gevolg van een cerebrovasculair accident. Een groot gat waar eens zijn sociale vaardigheden zaten. Van de warme, hartelijke en beschaafde man van weleer lijkt niets meer over. Gelukkig is meneer ook ontheven van zijn schaamte. Die beleeft enkel zijn familie nog voor hem.

Gelukkig komen gewone mensen al bijna niet meer voor. Iedereen is tegenwoordig wel bijzonder. Een unicum in de wereldgeschiedenis en een fraaie verdienste van ons tot cultuur verheven individualisme. Meneer is nu misschien nog iets te gek. Zijn halfzijdige verlamming en permanente status als verpleeghuisbewoner zijn daar mede debet aan. Als frontman van een rockband of excentriek kunstenaar had hij mogelijk een andere status genoten. Voor de meeste van ons is het een wankel evenwicht tussen gewoon en te gek. Wanneer we over de schreef gaan betalen we de belasting van de toegevoegde waarde. In pek en veren. De prijs van uniek zijn. Gek dus eigenlijk.

Timo Klein Kranenbarg

{mos_fb_discuss:2}