Een verkapt boefje

Wie de woorden ‘crimineel gedrag’ hoort, denkt al gauw aan allochtonen en jongens die op het VMBO zitten of daar net van zijn afgeschopt. Niet bepaald te classificeren als de ideale burgers van Nederland. Uitzichtloosheid heerst alom en meedoen in de maatschappij is er vaak niet bij.

Los van kijken naar wat een crimineel allemaal niet heeft of kan, kun je je ook afvragen wat er voor ‘nodig’ is om crimineel te worden. Uiteraard wil ik niemand het criminele pad opsturen, maar zo vanzelfsprekend hopeloos en negatief criminelen ook lijken, ook zij hebben zekere capaciteiten nodig om zich crimineel te kunnen noemen. Een belangrijk kenmerk is dat een crimineel dusdanig intelligent moet zijn dat hij of zij een (sociale) situatie zo kan controleren dat hij of zij hiermee zijn doel bereikt: namelijk de roof plegen of iemand geweld aan doen. Iemand moet een soort planning kunnen maken van zijn actie en deze uitvoeren, al dan niet in samenwerking met handlangers. Niet bijster ingewikkeld, maar wel iets waar wel enig intellectueel niveau voor nodig is.

Als je het dan hebt over dit niveau en het VMBO erbij haalt, dan kun je al een schatting maken van het IQ dat nodig is om crimineel te worden. Vanuit mijn werkervaring weet ik dat VMBO-ers doorgaans op gemiddeld of benedengemiddeld intellectueel niveau functioneren. De ondergrens voor crimineel gedrag zal zich dan iets onder de 100 bevinden. Jongeren met een IQ daaronder zullen niet in staat zijn om echt gewelddadig te zijn, hoe vervelend ze zich ook kunnen voordoen. Een jongen op mijn werk was hier een duidelijk voorbeeld van. De blik in zijn ogen, zijn manier van lopen, de manier waarop hij keek, wat hij leuk vond, het paste precies in het plaatje van het stereotype stoute jochie waarvan je denkt ‘als dat maar goed gaat’. Toch wist ik dat deze wens niet geuit hoefde te worden. Zijn intelligentie van rond de 60 zal het gewoonweg niet toelaten dat hij de naam crimineel eer aan zal doen. Hij zal nooit de grens overgaan en altijd onschuldig blijven. Maar goed ook, want tot wat zou hij in staat zijn als zijn intelligentie tientallen getallen hoger zou zijn? Ik denk niet dat ik dat wil weten. Wel dacht ik dat- hoe vreselijk het ook is om een kind te krijgen dat zwakzinnig is- dit gegeven in zekere zin een opluchting kan zijn. Het lage IQ zal beschermend werken, voor zowel het kind zelf als zijn omgeving.

Soms is het dus wel fijn om niet zo intelligent te zijn. Een troostende gedachte, zeker wanneer je bedenkt dat ouders met zwakzinnige kinderen vaak jaren kampen met verwerkingsproblematiek ten aanzien van hun kind.