De goede consument

Ik ben een slechte consument. Ik stel lang niet alles in het werk om de voordelen van de blije, vrije markt optimaal te benutten. Zo verander ik bijvoorbeeld nooit van energiemaatschappij of internetprovider als dat een paar eurocentjes zou schelen. Sterker: ik neem niet eens de moeite mij te oriënteren over de fantastische mogelijkheden die er op dat gebied zijn.
Als homo economicus ben ik een nietswaardig stuk onbenul.
Ik loop ook niet voorop in mijn omarming van technologische innovaties en het nieuwste van het nieuwste op het gebied van elektronica. Verwacht mij niet in slaapzak op de trappen bij de Media Markt omdat daar morgenochtend de nieuwste iPod, iPhone of versie van Windows in de verkoop gaat. Zo schreef ik de eerste versie van dit stukje op een computer met het besturingsprogramma Windows 98. U leest het goed: Windows 98! Natuurlijk, daar heb je niets meer aan als je snel en strak wilt internetten, maar om teksten te lezen en schrijven volstaat het nog steeds. Daarnaast hoef ik nooit bang te zijn dat die computer in gebruik is door andere gezinsleden.

Het heeft dan ook heel lang geduurd voordat ik een dvd-recorder met harde schijf heb aangeschaft. Eerlijkheidshalve moet ik zelfs erkennen dat deze aanschaf niet mijn verdienste is geweest, maar van mijn vrouw. Ik vond de videorecorder die we hadden ook wel best.
En toch, zo traag en inert als ik ben in de aanschaf van nieuwe apparatuur, zo enthousiast kan ik worden als het speelgoed ineens onder handbereik is. Die oude video's zou ik nu eens op schijfjes gaan zetten. Niet alleen dat: ik zou themaschijven gaan maken, alles opnieuw ordenen en opschonen. Ik zou een mooi, toegankelijk en overzichtelijk archief aanleggen. Niets meer en niets minder.
Daarbij: zo'n dvd is natuurlijk aanzienlijk handzamer dan een onhandige, lompe videoband.
Dat enthousiasme bekoelt ook weer. De programmering op tv blijkt minder belangwekkends op te leveren dan aanvankelijk het geval leek. En wat is eigenlijk de moeite waard van het opslaan en bewaren? Die documentaire over de Mont Ventoux? Ga ik dat nog eens bekijken? En die haaienonderzoeker die zonder kooi duikt temidden van witte haaien? Als je de ongeschreven regels van de haaienetiquette in acht neemt schijnt het te kunnen. Totdat het tegendeel bewezen wordt. In deze documentaire is dat niet het geval. De haaien gedragen zich als tamelijk ongeïntereseerde passanten. Na twee keer weet je dat wel. Gaan we dat nog een derde keer bekijken?
En wat te denken van een recital door Alfred Brendel met werken van Schubert en Mozart? Op cd een genot. Op de dvd zie ik Brendel echter met een gigantische uilenbril uit de jaren zeventig achter de vleugel. Zijn gezicht in close-up toont een niet aflatende stroom zenuwtrekken die eigenlijk alleen maar afleiden van de muziek. Het geheel doet ineens ongewild lachwekkend aan.
Sommige dingen kunnen misschien maar beter niet gezien worden.

Maar goed, de recorder biedt ook de mogelijkheid delen te wissen op de harde schijf. Met video is dat een lastig karwij waarbij je twee recorders nodig hebt. En veel vrije tijd. Dat blijft dus een theoretische exercitie. Ook met de dvd kost het enige moeite, maar het is beter te doen. Zodoende maak ik nu met enige regelmaat speelfilms reclamevrij.
Bij het wissen van reclameboodschappen stuitte ik op een recordblok van negen minuten. Negen minuten! In die tijd kan je koffie zetten, een fles wijn ontkurken, een drol draaien, de hond uitlaten en vervolgens nog de vaat doen. Nuttige zaken natuurlijk, maar een half uur later komt er onherroepelijk weer zo'n blok. Krijg je weer dezelfde kwabbernoten te zien die zo blij zijn met hun verzekeringsmaatschappij dat ze van het dak springen en ook die blije rijder die door ongerepte landschappen zoeft over lege wegen en kijk, daar hebben we weer datzelfde stel vrolijke, grappige en bovenal leeghoofdige jongeren die op straat verlengsnoer aan verlengsnoer koppelen teneinde ergens aan de andere kant van de stad een koelkast in een park aan te sluiten waarin ze blikjes Grolsch koud bewaren. Is dit dezelfde brouwerij die met 'Vakmanschap is Meesterschap' een poging deed enige kwaliteit en esthetiek in haar reclameuitingen te brengen?
De zich voortdurend herhalende reclameblokken zijn misschien het best te beschouwen als een variant op de indoctrinatie en hersenspoeling zoals we die kennen uit landen waarin destijds het 'reëel bestaande socialisme' wortel had geschoten. Het Vrije Westen had - terecht - forse kritiek op deze verfoeide praktijken, maar blijkt onder de dekmantel van de vrije markt een even efficiënt systeem toe te passen.
Niet om betere, gehoorzame burgers van u en mij te maken, nog minder om ons te verheffen, maar louter om ons te voeden met het evangelie van het reëel bestaande kapitalisme waarin de goede consument de uitverkoren gelovige is.