'Ooit een normaal mens ontmoet?'

“Ooit een normaal mens ontmoet? En..beviel het? “  Wie kent deze spreuk uit de jaren 70 van vorige eeuw nog?  Hij is afkomstig van de stichting Sire die zich destijds sterk maakte tegen de vooroordelen waar psychiatrische  patiënten mee te maken krijgen in de maatschappij. De poster was glanzend zilverkleurig, als een spiegel. Je keek naar jezelf terwijl  je de tekst las. IJzersterk deze poster, jammer dat we hem nooit meer zien want hij heeft veertig jaar later nog niets aan actualiteit ingeboet.

Ik moest eraan denken toen ik in het GZ-Psychologie magazine een commentaar las van Coen Volker op een column van dr. Jan Derksen. Hij  geeft daarin kritiek op het niveau van de GZ opleiding en vraagt zich verwonderd af waarom nooit iemand de vraag stelt “Wat is geestelijke gezondheid?” Ik ben het zeer met hem eens dat dit een relevante vraag moet zijn, en niet alleen voor psychologen. Een vraag die we bijna letterlijk zagen weerspiegeld in die poster. Ik ben niet zo’n voorstander van het plakken van etiketten en lang niet elk lijden is een dringende noodzaak tot behandeling omdat het afwijkend is. Lijden hoort bij het leven en kan zelfs schoonheid in zich hebben. “Het lijden van de jonge Werther” van Goethe is daar een prachtig voorbeeld van. Maar ja, dat is lijden van iemand ánders, in dit geval nog literair gesublimeerd ook. Zélf willen we massaal niet lijden, laat staan dat we er schoonheid in kunnen (lees: willen) vinden. En daarom houden we allemaal de illusie van geluk in stand, maar kunnen we ons gelijktijdig afvragen: hoe normaal is dat?  We bannen het lijden uit en daar waar dat niet mogelijk is, leggen we het aan banden. Want we willen er niet te lang tegenaan kijken, daar worden we maar ongemakkelijk van. Dus wanneer iemand bijvoorbeeld ‘te lang’ rouwt om het verlies van een dierbare zeggen we na een poosje: “Kop op, verman je, het leven gaat verder” en als dat niet helpt sturen we zo iemand naar de psycholoog. Ik vraag me af: wie is in zo’n situatie de meest ‘geestelijke gezonde’ ? De rouwende durft zijn of haar verdriet na enkele maanden niet eens meer te uiten en hij of zij vraagt zich na een half jaar hardop af of het wel normaal is om nog steeds verdriet te hebben. Het wordt als het ware opgedrongen om dat niet normaal te vinden want: ‘het leven gaat door’. Alles wat afwijkt van wat wij ‘normaal’ vinden of waarmee we niet te lang willen worden geconfronteerd, krijgt al snel het etiket ‘abnormaal’, ‘gek’ of ‘pathologisch’. 

Of we gedrag normaal of afwijkend, c.q. ‘gek’ vinden hangt  sterk af van de context. Gisteren stond ik te kijken naar de jaarlijkse optocht van het Zomercarnaval in Rotterdam. Het was een lange stoet van bont uitgedoste vrolijke mensen die dansend, zingend en zwierend door de binnenstad trok. Langs de kant stonden rijendik de toeschouwers te lachen, te klappen, etend en drinkend te genieten van de voorbijtrekkende vrolijkheid. Plots maakte een  oudere man zich los uit de rij toeschouwers en begon, aangestoken door de opzwepende muziek en de heupwiegende dames, spontaan en uitbundig  te dansen en te zingen, gewoon helemaal in zijn uppie. De mensen stootten elkaar aan, wezen op de man, tikten op hun voorhoofd en zeiden: “Die is gek!” Uit de band springen mág, maar kennelijk alleen  binnen de stoet, daarbuiten is ‘gek’. Zo zijn er tal van gedragingen die binnen de context normaal gevonden worden, daarbuiten wordt het niet getolereerd of gek gevonden. Het zijn impliciete, soms ongeschreven regels die ons dat opleggen en waar we ons min of meer gedachteloos aan conformeren. Maar doen we niet allemaal ooit eens ‘gek’ onder invloed van emoties die op dat moment bezit van ons nemen? Wat is normaal? Wie het weet mag het zeggen. Ooit een normaal mens ontmoet? En..beviel het?