Ons rechtssysteem

Ik blijf mij verbazen, zeg maar: verbijsteren over ons rechtssysteem. De blunders van het OM slaan je de laatste tijd om de oren, op de radio, op de televisie, in de kranten, overal. In de uizending van Peter R de Vries op zondag 25 mei j.l. werd het nog eens breed uitgemeten. Een zakenman werd zeven maanden lang onschuldig vastgehouden. Achteraf bleek het om een persoonsverwisseling te gaan. De man werd 70 euro per detentiedag aangeboden als “schadevergoeding”, hetgeen neerkomt op 3 euro per uur. “Vastgesteld door lieden die 600 euro per uur vangen om zo iets te bedenken”, concludeerde de Vries schamper.  Dat deze man voor de rest van zijn leven is beschadigd, er nog geen excuus af kon en hij kampt met een PTSS syndroom, dáár maken de dames en heren juristen zich geen moment druk om. Lees de boeken van wetenschapsfilosoof Ton Derksen, of het werk van Wagenaar en Crombach, geen kleine jongens, deze wetenschappers timmeren al lang aan de weg met hun opmerkingen dat er structureel iets goed mis is bij het OM.

“Het is de taak van het OM”, zo schrijft Ton Derksen in zijn boek (Het OM in de fout) “om aan waarheidsvinding te doen. Zij zijn de waarheidspresentatoren. Helaas betekent dit in de praktijk dat zij slechts proberen de rechter te overtuigen” Om te vervolgen: “feiten worden verdraaid, informatie wordt achtergehouden, de rechter heeft belang bij een goede samenwerking met de Officier van Justitie én zij kennen elkaar. Dat de vermeende dader daarmee op voorhand een achterstand heeft kan iedereen zich bedenken. Dat zo’n verdachte nerveus is als hij, wellicht onschuldig, in het beklaagdenbankje staat, is voor het OM juist een teken van schuld”. Want waarom zou hij nerveus zijn als hij niets te verbergen heeft? En stel dat de (onschuldige) verdachte naïef vertrouwt op gerechtigheid (wat hij verwart met recht) en niet nerveus is, dan heet hij een “kille kikker” te zijn die koelbloedig en listig tot zijn (mis)daden kwam. Linksom of rechtsom: het OM heeft gelijk. De regel gaat aan de waarheid en de werkelijkheid vooraf. De context wordt uit het oog verloren en speelt geen rol als de regel is overtreden.

Om drie uur in de nacht fiets ik in mijn kleine dorpje naar huis. Het stoplicht springt op rood. Het regent, ik ben moe en wil naar huis. Geen mens te zien op de weg, geen hond die zich op dit uur in deze regen buiten waagt. Ik rij door. Maar daar is opeens oom agent die mij op de bon wil slingeren. De regel overtreden, rood is rood, stoppen dus! Dat dit belachelijk is op dit uur, dat er niemand op straat is, dat het verkeer geenszins in gevaar wordt gebracht dringt niet tot de diender door. De regel gaat voor de werkelijkheid. Kafka ten top!

Dit kost een paar tientjes boete én de regel werd inderdaad overtreden. De context speelde geen rol. Maar wát als het om grotere zaken gaat? Als het OM levensjaren steelt van een onschuldige die voor niets lange jaren in de cel zit en zelfs niet op een excuus hoeft te rekenen?

Al langere tijd gaan er stemmen op voor een onafhankelijke publieksjury. In een aantal gevallen zal dat zeker zijn nut hebben. Het wordt tijd dat het boerenverstand eraan te pas komt, want het OM dreigt te verzanden in zijn eigen regelgeving en bureaucratie, hetgeen leidt naar de beruchte tunnelvisie. Men kijkt slechts naar de regel. En regel is regel. Steeds vaker gaan er stemmen op van (gedrags)wetenschappers dat er bij justitie veel mis gaat.

Misschien moet er aan het OM eens een gedragsdeskundige worden toegevoegd?

{mos_fb_discuss:2}