Maskers

“What you see is what you get” is een veelgehoorde verkoopzin. Voor materiële zaken gaat dat op, maar voor mensen ligt dat anders. “Waarom overkomt mij dat? Anderen hebben altijd geluk ” is een veelgehoorde vraag in de praktijk.

Zodra je een dergelijke ‘waarom vraag’ stelt, blijft antwoord meestal uit. Niet elk ‘waarom’ heeft een verklarend ‘daarom’. Het leven zit niet eerlijk in elkaar, dat weten we allemaal, maar dat rampspoed alleen ons treft en niet een ander is natuurlijk onzin. Iedereen krijgt zijn portie leed te dragen al is dat lang niet altijd aan de buitenkant te zien. De Surinamer heeft daar een mooie uitdrukking voor : A no san fesi e sori, ati e tyari, wat zoveel betekent als: Niet wat op het gezicht te zien is draagt het hart. We dragen allemaal maskers. Elk van ons heeft er meerdere, die zetten we op al naar gelang de gelegenheid vraagt of hoe het ons uitkomt. Het is zeker niet: What you see is who you are. Achter een mooi masker kan onnoemelijk leed schuilgaan. Achter een braniemasker kan veel onzekerheid schuilgaan, achter een neutraal masker kan veel angst schuilgaan. Grote materiële rijkdom kan emotionele armoede herbergen, een vlotte charmante babbel kan venijn verstoppen, alles is mogelijk. Maskers zijn er in vele varianten, je kunt ze vinden in uiterlijke presentatie, verbale en non-verbale uitingen, in schoonheid of het omgekeerde daarvan, maskers zijn overal. Je kunt je erop verkijken, het kan leiden tot verkeerde interpretaties, tot (voor)oordelen, misverstanden en verkeerde conclusies. Maar wat er ook van gedacht of gezegd wordt: verkijk je er niet op, mensen laten aan de buitenwereld zien wat ze willen laten zien en meer niet. Tot voor kort hoorde je steevast hetzelfde antwoord op de vraag: “Hoe gaat het?”, “Goed” Dit standaard antwoord is geïnspireerd op onze immer nog aanwezige Calvinistische inslag dat ons leerde niet je vuile was buiten te hangen. Tegenwoordig is “Goed” vervangen door “Druk” . Kennelijk willen we best weten dat het niet altijd goed gaat, maar “druk” dat kan geen kwaad. Iedereen is druk, dus het leidt niet naar pijnlijke vragen en je hoeft je vuile was niet buiten te hangen.

In de psychologiepraktijk zijn mensen bereid hun maskers af te leggen. Niet altijd, maar door ervaring kun je er vaak wel doorheen kijken zodat het toch mogelijk is om tot de kern van het probleem waarvoor de cliënt komt, door te dringen. Dat kán soms tot een voor de cliënt zelf verrassende uitkomst leiden.

Maar ook door naar het masker zelf te kijken zie je veel van de mens die erachter zit. Je moet er oog voor hebben. Misschien hebben psychologen dat gemeen met rechercheurs, die immers ook achter maskers moeten kunnen kijken. Hoewel ik me afvraag of een mens werkelijk écht te doorgronden valt. Mensen kunnen soms verrassend onverwacht iets doen of zeggen waardoor je iemand weer met heel ándere ogen bekijkt. We spreken van maskers, men bezigt ook wel de term “achter een muurtje zitten” Beide zijn metaforisch bedoeld.

Andersom kan ook. Dat wordt gezien in landen waar maskers deel uitmaken van een cultuur. Maskers die in letterlijke betekenis de waarden van een cultuur uitdrukken. Mijn zoon, die voor zijn werk regelmatig verre landen bezoekt, neemt altijd een masker voor me mee, inmiddels heb ik een wandje vol met maskers. Elk masker heeft een betekenis: Het Venetiaanse Carnavalsmasker, De wijze oude man uit Marokko, een prins en prinses uit Java waar achter een liefdesverhaal als levensles schuilgaat, een masker uit Sri Lanka dat staat voor bescherming en een dat staat voor voorspoed, Maskers uit Bali: Barong, dat staat voor het goede en van Rangda, dat staat voor het kwade. In Bali heeft alles zijn natuurlijke evenwicht, zonder Rangda geen Barong. Misschien hebben maskers in onze westerse cultuur ook wel een functie: zonder masker zouden we alleen de kale waarheid zien en niet de rijke kleurschakering van menselijk gedrag.