Turkse Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen (TKOPP)

Door: Alpay Özterazici

Het is voor elk kind lastig om op te groeien in een gezin met een ouder en/of ouders met psychiatrische problemen. Dit wordt echter lastiger als je opgroeit in twee verschillende culturen en je je draai als kind in beide culturen probeert te vinden.

Dit is zeer schadelijk voor de ontwikkeling van het kind met betrekking tot de participatie binnen de beiden maatschappijen. De zorgelijk wisselende omstandigheden alsmede de onvoorspelbaarheid van hun ouders zorgt voor deze kinderen dat zij een belangrijke steunpilaar “tijdelijk” verliezen.

Vooral bij Turkse KOPP kinderen (TKOPP) is dit een groot verlies. Doorgaans kunnen zij met culturele participatieproblemen terugvallen op hun “gezonde” ouders die dan de kinderen begeleiden en adviseren om hun draai te vinden in beide culturen. Het kind snapt niet waarom zijn ouder en/of ouders zich “anders” en “raar” gedragen. Immers voor de ouders en hun omgeving is het een taboe om over hun problemen met hun kinderen te praten. De twee meest voorkomende consideransen hiervoor zijn;
- Het kind is niet “waardig” genoeg om betrokken te worden bij “grote mensen problemen”;
- De problemen van de ouder en/of ouders mogende ontwikkeling, vooral scholing, van het kind niet beïnvloeden.
Echter beseffen de ouders niet dat hun kinderen beseffen en voelen dat er iets “mis” is met hun ouder en/of ouders. Het kind voelt immers dat er in de opvoeding alsmede in de sfeer in het huis een negatieve omwenteling is. Dit zorgt ervoor dat het kind een schaamte naar de buitenwereld toe ontwikkelt jegens zijn ouders. Wanneer er te laat of helemaal geen actie wordt ondernomen is de kans groot dat het kind in de toekomst codependence ontwikkeld. Dit houdt in dat het kind als volwassene moeite heeft om zijn eigenwaarde te ontplooien, om zijn grenzen te bepalen en aan te geven, met zijn zelfreflectie, met zijn fysieke en psychische onderhoud en het uiten van zijn gevoelens.

Gedurende het onderzoek van Alpay Özterazici, behandelaar bij GGZ AlleKleur, in samenwerking met Mavi Kalem te Istanbul Turkije en met twee onderzoekers in spé van Bilgi University te Istanbul te Turkije zijn zij over TKOPP tot de volgende ontdekkingen gekomen;

De Turkse cultuur is een Fijnmazige Cultuur oftewel een collectivistische cultuur. Dit houdt in dat familieleden als mede kennissen bij problemen elkaar steunen en voor elkaar klaar staan. In dit geval betekent het dat familieleden hun “steentje bijdragen” en als steun functioneren bij het opvangen van de kinderen. Althans, dat zou men denken en verwachten. Het zit echter zo dat de betreffende familieleden en kennissen als, indien mogelijk, steunpilaar voor ouders functioneren door een luisterend oor te zijn. Door de onwetendheid van de familieleden en de kennissen worden de kinderen vergeten omdat focus op de ouder en/of ouders ligt. Om de ouder en/of ouders, familieleden en kennissen de desbetreffende kennis bij te brengen alsmede de kinderen te begeleiden is het project: “ Beni kimse anlamiyor, ben kimseyi anlamiyorum” gestart (psycho-educatie red.). Wat vrij vertaald het volgende betekent; “Niemand snapt mij, ik snap niemand” uit het oogpunt van het kind. Waarbij er in drie leeftijdscategorieën, 1-3 jaar, 3-6 jaar en 6-12 jaar, informatie wordt gegeven. Deze informatie is samengesteld nadat er mondeling en digitaal enquêtes waren afgenomen bij cliënten waarbij er ook sprake was van TKOPP en gedurende de participatieve observaties tijdens de behandelingen en thuisbezoeken bij cliënten, waarbij de culturele aspecten zijn verwerkt.

1-3 jaar:
Symptomen;
Scheidingsangst te herkennen aan; huilen, stampen, verzetten, extreem aanpassen, extreem gesloten houding en psychosomatische symptomen.

Bevindingen na het onderzoek;
Kinderen van deze leeftijd hebben geen besef dat hun ouders psychiatrische problemen hebben. Uit het onderzoek bleek dat kinderen wel een besef hadden dat hun ouders zich anders (negatief) gedroegen dan voorheen. Kinderen tussen 1-3 jaar onthouden de negatieve ervaringen, wat een negatieve impact met zich mee zal brengen in de toekomst. Gedurende de participatieve observaties en interviews bleek dat er binnen de “gezonde” families, familieleden waren, die de ouderlijke taken voor een bepaalde periode overnamen, vaak totdat de ouder en/of ouders weer in staat waren om gezond te functioneren binnen het gezin. Hierin was er een structureel systeem te zien. De kinderen werden opgevangen door het oudste vrouwelijke lid van de familie zoals;
Oma, groottante en zus. Wanneer er geen familieleden aanwezig waren, in het geval de gezinnen van een dorp naar een grote stad waren geëmigreerd, werd de zorg door een vrouwelijke kennis/vriendin op zich opgenomen die ervaring had met het opvoeden van een kind. Het kind had één vast steunpunt waarop deze terug kon vallen en waaruit het kind zorg en liefde kreeg.

3-6 jaar:
Symptomen;
Ontwikkelde angststoornis die te herkennen is aan;
Ziek worden (somatisch), wanneer een ouder en/of ouders zodanig depressief zijn dat ze de hele dag op bed liggen, ontwikkelt het kind een schuldgevoel dat zijn ouder en/of ouders ziek zijn, een onwerkelijke fantasie over de dood, verlatingsangst, regressie, het ontwikkelen van een aandachtsstoornis, concentratieproblemen en van een agressieve gedrag.

Bevindingen na het onderzoek;
Er zijn enkele opvallende ontdekkingen gedaan bij de Turkse kinderen tussen 3-6 jaar;
- Net als in Nederland ontwikkelen de kinderen een concentratieprobleem Luisteren naar lange gesprekken van ouders en/of verzorgers gaat niet, waardoor ze yaramaz gedrag (ondeugend gedrag red.) gaan vertonen. Gezien de problematiek van de ouders, vaak zeer depressief, kunnen deze niet tegen drukte en veel prikkels die op hun afkomen. Wanneer het kind ondeugend en druk gedrag vertoonde, raakte de ouder zodanig overstuur en/of overspannen dat deze het kindsloeg totdat de ouder zelf tot rust kwam. Wanneer er expliciet aan de ouders werd gevraagd over de mishandeling van diens kinderen, waren ze daar open in. Van de 30 ondervraagde ouders (expliciet over kindermishandeling) vertelden er 26! dat zij, wanneer het kind ondeugend/druk gedrag vertoonde, deze sloegen totdat een van de partijen (kind of ouder) tot rust kwam;
- Opvallend was ook dat TKOPP kinderen erg veel om aandacht vroegen aan mensen buiten de familie, zoals dagelijks aanbellen bij de buren om daar te spelen en te blijven eten, of dat ze zich zodanig aan een familielid klampten, dat het sociale leven van deze persoon negatief werd beïnvloed;
- Ook ontwikkelden zowel de meisjes als de jongens, agressief gedrag jegens hun leeftijdsgenoten.

6-12 jaar:
Symptomen;
Ontwikkelen van een laag zelfbeeld, sociale uitsluiting die te herkennen is aan;
Ziek worden (somatisch), interesse in hobby, spelen en vrienden wordt minder, prestaties op school gaan achteruit, negatief zelfbeeld, zich buitengewoon voelen ten opzichte van andere leeftijdsgenoten, ontwikkelen van depressie en tics, aandachtstoornis die zich uit in stotteren.

Bevindingen na het onderzoek;
Opvallend is dat er seksespecifieke ontdekkingen zijn gedaan. Zowel de meisjes als de jongens ontwikkelden en laag zelfbeeld, wat leidde tot sociale uitsluiting. De uitingen en symptomen waren echter verschillend bij de meisjes en de jongens.

Jongens:
Wanneer een mannelijke ouder niet meer goed functioneert binnen het gezin door zijn psychische problemen, worden in principe alle mannelijke kinderen in het gezin gepusht en gedreven om enkele mannelijke taken over te nemen. Gedurende het onderzoek in Istanbul viel het op dat de mannelijke kinderen tussen de 6-12 jaar vaak de vrouwelijke leden vergezelden tijdens hun activiteiten zoals bezoeken afleggen, winkelen etc. De mannelijke kinderen werden aangesproken op een “foute” gedrag van de vrouwelijke leden die zij vergezelden. Dit zorgt ervoor dat er veel druk wordt gelegd op de kinderen en dat er veel tijd van ze wordt gevraagd. Dit gaat ten koste van hun vrije tijd en prestatie op school. Mishandeling komt bij deze leeftijdsgroep veel voor. Zij worden vaak als zondebokken en de zwakste schakel binnen het gezin gezien. De mishandeling leidt er toe dat ze zich anders voelen en “steun” zoeken bij leeftijdsgenoten met dezelfde problemen (mishandeling). Dit gebeurt echter wanneer er een steunpilaar uit de familie ontbreekt en de kinderen zelf een steunpilaar gaan zoeken. Vaak gaat dit gepaard met drugsmisbruik doordat er een copygedrag ontstaat. In Istanbul was dit drugs ge/mis bruik. Veelal gebruikten kinderen, vaak vanaf 8 jaar, lijm om te snuiven (balici red.) De kinderen krijgen van huis uit mee dat ze “de vuile was niet buiten moeten hangen”. Mocht het kind dit wel doen dan weet hij wat de gevolgen zijn;
namelijk slagen krijgen omdat ze de naam van het familie zwart hebben gemaakt voor de buitenwereld. Hieruit is te concluderen dat een steunpilaar uit de familie of kennisomgeving van zeer groot belang is om de TKOPP kinderen een gezonde opvoeding en ontwikkeling te bieden.

Meisjes:
Wanneer een vrouwelijke ouder niet meer goed functioneert binnen het gezin door haar psychische problemen, worden in principe alle vrouwelijke kinderen in het gezin gepusht en gedreven om enkele vrouwelijke, voornamelijk huishoudelijke, taken over te nemen. Het schoonmaken van het huis, koken, oppassen op kleine broertjes en zusjes en op opa’s en oma’s worden taken die dan op de vrouwelijke kinderen afgeschoven. Vaak was er te zien dat wanneer een van de meisjes de huishoudelijke taken verkeerd deed, zij geslagen werden door de moeder die psychische problemen had. De moeder denkt immers zeer oppervlakkig en zwart/wit door haar problemen. Een fout van haar dochter wordt dan vaak beschouwd als; “Zij maakt mij zwart tegenover andere mensen door fouten te maken. Ze wil aan iedereen laten zien dat ik haar niets leer en dat ik een slechte moeder ben.” Wanneer er geen steunpilaar uit de familie aanwezig is die bruggen bouwt en kinderen en ouders met elkaar verbindt, is de kans groot dat de kinderen buiten het gezin vallen. Turkse kinderen groeien op in een wij-cultuur binnen een wij-gezin en voelen zich hierdoor heel erg afhankelijk van andere gezinsleden en verwachten dat ze gesteund worden. Opkomen voor zichzelf doen ze niet omdat de familiebelangen voor de kinderen voorop staan. Hierdoor krijgen ze het gevoel dat ze buiten het gezin vallen en hier geen onderdeel van uitmaken. Ook hier is te concluderen dat een steunpilaar uit de familie of kennisomgeving van zeer groot belang is om de TKOPP kinderen een gezonde opvoeding en ontwikkeling te bieden en dat deze steunpilaren vooral nodig zijn om bruggen te bouwen tussen gezinsleden.

Alpay Özterazici is momenteel werkzaam als behandelaar binnen de transculturele psychiatrie AlleKleur te Den Haag. Op zijn website kunt u zijn recente werk en publicaties vinden met betrekking tot transculturele hulpverlening:

www.alpayozterazici.com