Single session therapy

In onze ggz-instelling loopt een project op het gebied van kort behandelen. Een radicale variant hiervan noemen we single session therapy, ontleend aan het gelijknamige boek van M. Talmon ('90). We waren onder de indruk van de krachttaal van Talmon, die het heeft over ''empowering your patient'', waarmee hij bedoelt dat de kracht van verandering zit in het mobiliseren en intensiveren van de verwachtingen van de client. Maar we hebben ons ook dankbaar laten inspireren door pioniers op dit gebied, zoals R. Stoffer (Het vijf-gesprekkenmodel 01) en de directief therapeuten. De kern is in alle gevallen: A good focus can provide a leverage for a whole chain of changes (Talmon).

Al jaren zijn we vertrouwd met kort behandelen. We leggen de client voor dat we hem 5 gesprekken kunnen bieden, dat hij hiermee boft en dat we direct mikken op de door hem zo gewenste en concrete doelen. Geen extra's, geen franje. Wat ons opvalt is dat je met deze uiterst actieve houding, jezelf maar ook je client, al in het allereerste begin, in een klaar!-af!-positie zet. Deze verhoogde arousal geeft vaart aan het gesprek. In intervisiebijeenkomsten proberen we elkaar scherp te houden en werkplezier te optimaliseren.

Maar we zijn verder gegaan en hebben onszelf aangesproken op onze creatieve vermogens, optimisme en slagkracht. ''Kort en krachtig'' is ons motto en we weten uit ervaring dat een eerste klap een daalder waard is. Deze confrontatie met de tijd als limiet werkt vooral stimulerend bij de client die actiebereid is en zich uitgedaagd voelt.

Het is lang niet altijd zo dat managers en practici elkaar vinden, maar in dit geval lijkt een monsterverbond gesmeed. Psychotherapeuten zijn als graalridders altijd al op zoek naar wat echt werkt. Maar dat levert nog niet per se rendabele produktie. We vonden elkaar in de wachtlijstproblematiek. Niemand wil wachtlijsten. Dat is niet goed voor ons imago, verdient slecht en levert niets extra op. Er wordt wel eens beweerd dat wachten ook een goede kant heeft, want daardoor zou een zekere bezinning op kunnen treden bij clienten, maar dat is onzin. Het enige voordeel dat bestaat is dat twijfelaars zullen afvallen. Dat een aantal klachten vanzelf weer opklaart, is meegenomen, maar geen reden om de wachtlijst te promoten. Stel je maar eens voor: wachtend op een tochtig perron, met verwarrende omroepberichten en geen treinen. En niemand die je kan vertellen hoe het af gaat lopen. Met ultra-kort behandelen is een waardevolle en economisch interessante aanvulling op ons behandelaanbod ontstaan. Maar dat eenmalig behandelen ook een goede methode is, is minder bekend.

Geleid vanuit een optimistisch mensbeeld, dat uitgaat van de mogelijkheden en de ultieme behoefte van de client om op te knappen, wordt bij uitstek appel gedaan op zijn inzet en motivatie. Hierbij wordt weerstand gezien als een acceptabele aarzeling in zijn veranderingsproces. De client zit in een dilemma: Hij is het spoor bijster, draait rond in meer van hetzelfde oplossingen, hij moet zijn energie anders gaan aanwenden. In de metafoor van Rob Stoffer gesproken is het doel om een wissel om te zetten, waardoor de trein in een andere richting gaat rijden. Hierbij gaat het om een aanzet en niet om samen met client de effecten van verandering af te wachten.

Deze aanpak bindt zich niet aan een enkele theorie, maar kent elementen uit diverse stromingen, waaronder met name Directieve therapie (Van der Velden c.s. 77), Systeemtheorie van Watzlawick c.s. (De pragmatische aspecten van de menselijke communicatie 80) en de Oplossingsgerichte gesprekstherapie van Berg (De praktijk van oplossingen 02). Therapeutische technieken als rituelen, paradoxen en suggesties komen royaal voor. Het zijn doordachte interventies, maar het is vooral ook het flexibele en speelse contact met de client waarop deze interventies een zachte landing kunnen maken. Ook timing en een heldere kijk op dingen spelen een hele grote rol. Terugblikken op het verleden kan nuttig zijn, maar altijd in het perspectief van mikken op de toekomst. Het is een ragfijn spel, subtiel en impliciet. Het is geen rigide methode en ook niet een aanpak waarbij je wegkomt met een protocollenboek. Richtlijn is: Wat werkt bij deze client is goed. Daarmee is de behandelingsmethode maatwerk van de bovenste plank.

Hoe pakken we het aan? We vallen met de deur in huis en leggen accenten op klacht en hulpvraag. We bieden de client een plausibel verklaringsmodel en proberen a-la-minute hoop te mobiliseren. Meestal is de client een en al oor, benieuwd naar onze bevindingen. Hij staat in de startblokken.

Het is ondanks dit tempo een complete aanpak, waarbij aan alle verplichtingen wordt voldaan. Er vindt geen uitputtende diagnostiek plaats, maar er komt een duidelijke werkdiagnose en een concreet behandelvoorstel. Tegelijkertijd wordt de client expliciet bij zijn behandeling betrokken en de huisarts uitvoerig geïnformeerd. Client krijgt van deze brief een copie, geheel in de lijn van de verwachting, dat een eenmalig gesprek een aanzet is, die zal doorwerken.

Hoe ziet het er uit? We werken in duo's, de collega achter het one-wayscreen. We nemen een vragenlijst af, bespreken die en mikken in het eerste kwartier op een duidelijke probleemdefinitie. Vervolgens proberen we consensus te krijgen over wat de client als oplossing wil bereiken en besteden we de rest van het uur aan de voorbereiding op het slotaccoord. De collega volgt het gesprek zowel inhoudelijk als procesmatig op de voet, en kan interveniëren door te bellen om suggesties of raad te geven. Na een uur volgt een pauze van een kwartier. Client gaat even de benen strekken en samen met je collega bereid je de slotinterventie voor. Deze conclusie bevat de kern van het gesprek, die ook nog eens in een brief wordt verwoord, die huisarts en client binnen 2 weken ontvangt.

Wat zijn de resultaten? Uit de cijfers (E. Jongerius, jaarverslag 05) blijkt dat we ongeveer 5% van alle intakes behappen. We zien vooral clienten met aanpassingsstoornissen, en v-codes, naast klachten op het gebied van stemming en angst. In 45% van de gevallen is sprake van 2 of meer as 1-diagnosen. In een kleine 10% is sprake van een persoonlijkheidsstoornis en in 40 % is die uitgesteld. Ruim de helft van de clienten heeft ooit eerder contact met de ggz en/of maatschappelijk werk gehad. Uit follow-up onderzoek (clienten worden na een half jaar gebeld en krijgen een standaardlijstje met vragen voorgelegd) blijkt dat ruim 70% van de clienten zich sterk verbeterd voelt en 80% heeft zich binnen een half jaar niet heraangemeld voor hulp.Vooral de copie van de brief wordt sterk gewaardeerd. Van belang is hierbij op te merken dat clienten uitgelegd wordt, zich altijd op enig moment kunnen aansluiten op de wachtlijst.

Rob Postema, psychotherapeut

Bron: Silhouet, focus op angst en depressie

Voor meer interessante artikelen kunt u een abonnement afsluiten bij Silhouet voor slechts 25 euro per jaar.

{mos_fb_discuss:2}