Moeders zijn soms Loeders

Bij de vooraankondiging van dit boek meldden de glossy’s en andere damesbladen zich in groten getale voor een interview. Na lezing van het eerste hoofdstuk, meestal door een vrouwelijke redacteur, kwamen de telefoontjes met afmeldingen: `Dr. Verhulst, dit kan allemaal niet waar zijn, dit is te erg voor onze lezeressen om te lezen. Dit willen ze gewoonweg niet lezen.’

Het boek Moeders zijn soms Loeders bevat op de werkelijkheid gebaseerde casuïstiek waarin op een confronterende manier dilemma’s worden blootgelegd en vragen worden gesteld. Vragen die elke moeder, en elke hulpverlener zich zou moeten stellen. Bijvoorbeeld:

Hoever moet en kan een kind gaan wanneer het te maken heeft gekregen met een bepaalde manier van opvoeden door de moeder? Mag en moet een kind zich in bepaalde omstandigheden verweren tegen de eigen moeder? Moet een kind (ook later als volwassene) zeer schadelijke opvoedingspraktijken ondergaan, `omdat het nu eenmaal mijn moeder is’? Kan en mag een kind, als kind, en later als volwassene, in opstand komen en de moeder ter verantwoording roepen voor de manier waarop zij met haar kinderen is omgegaan? Of rust er nog steeds een wurgend taboe op eventuele kritiek richting `de’ moeder, immers, `Alles wat moeder doet is goed’?

De vraag is dwingend volgens mij, omdat ik als klinisch psycholoog meerdere keren per jaar te maken krijg met de `slachtoffers’ van een bepaalde opvoedingspraktijk die ontegenzeggelijk in een aantal gevallen onherstelbare schade heeft aangericht bij het kind. Dat er vervolgens later als volwassene de rekening voor betaalt in de vorm van ernstige persoonlijke en relationele problemen.

Natuurlijk, het is altijd gemakkelijk om in geval van persoonlijke problemen de schuld of oorzaak bij de persoon van de moeder te leggen. Want waar was dan de vader al die tijd? Ook deze vraag is meer dan terecht en dient onderzocht te worden. Maar ook heden ten dage is het in de Westerse wereld met name de moeder die belast is met de taak van de opvoeding. Of zij daar nu voor geschikt is of niet. Op grond van welke motieven zij ervoor gekozen heeft om moeder te worden, dan ook.

Loyaliteit jegens de ouders, en met name jegens de moeder, is ons allemaal met de paplepel ingegoten. Wanneer zich binnen de gezinssituatie zaken afspelen die absoluut niet door de beugel kunnen (waaronder (ook seksueel) misbruik van een zoon door de moeder, misbruik van middelen door de moeder, emotionele chantage en het doelbewust blokkeren van elke vorm van individuele ontwikkeling van het kind), dan zwijgt een kind daarover. Want het gaat hier toch om moeder en moeders staan boven elke vorm van kritiek verheven. Heeft het kind in zo’n situatie desondanks kritiek, dan wordt die in de regel genadeloos afgestraft. Loss of love is nog altijd de strengste straf die het kind moet ondergaan. Het kind is dus wel wijzer en houdt verborgen wat er zich thuis allemaal afspeelt.

En dan komen later dus de problemen: stoornissen in de ontwikkeling, persoonlijkheidsstoornissen, misbruik van middelen, seksuele stoornissen, problemen met relaties, agressiehuishouding en soms zelfs schizofrenie. Ze kunnen allemaal het gevolg zijn van wat er zich vroeger thuis tussen moeder en kind heeft afgespeeld.

Afscheid nemen van de ouders, van de moeder, is in sommige gevallen de enige weg. Niet als straf of vergelding, maar als middel om te overleven. In nogal wat gevallen moeten we als hulpverlener namelijk constateren dat moeder er eigenlijk ook niet zo veel aan kan doen, als je kijkt naar de manier waarop ze zelf is opgevoed. Zo zullen veel hulpverleners denken namelijk. Maar die gedachtengang is feitelijk onjuist. Zoals advocaten naar mijn mening zeer ten onrechte het eigen seksueel misbruik van de dader ter verdediging aanhalen voor het gepleegde misbruik, zo kan ook de opvoeding die de moeder zelf heeft ondergaan niet als excuus dienen voor de manier waarop zij haar kinderen heeft opgevoed: juist een slachtoffer van seksueel misbuik, juist een moeder die zelf een rampzalige opvoeding heeft gehad zou kunnen en moeten weten hoe het is, hoe het voelt om slachtoffer te zijn. Elk geweten heeft een weten in zich.

Wat is dan de bedoeling van dit boek? Tweeledig. Enerzijds bedoeld als troost en aanmoediging voor al die personen die het slachtoffer zijn geworden van een rampzalige en vernietigende opvoedingspraktijk. Een schrale troost weliswaar, maar toch een misschien wat verlichtend in het besef niet de enige te zijn. Anderzijds een oproep aan hulpverleners om toch vooral dóór te vragen wanneer er ook maar enig vermoeden bestaat dat er vroeger thuis zaken helemaal mis zijn gelopen. Help mensen over hun misplaatste loyaliteit heen en laat ze vertellen, in detail wat er zich allemaal heeft afgespeeld. Natuurlijk, gedane zaken nemen geen keer, maar de ervaring, mijn ervaring leert, dat het vertellen van het werkelijke verhaal in veel gevallen lucht geeft, ontwikkelingen en problemen inzichtelijk maakt. Vandaar uit kan men in veel gevallen verder.

Over Jan Verhulst

Dr. Jan Verhulst voert meer dan 25 jaar een psychologiepraktijk in Eindhoven. Hij is auteur van diverse boeken, waaronder de bestseller 'Psychologie voor de Gezondheidszorg', 'Gezond verstand als Therapie, ’Stress onder controle’ en diverse boeken over de RET methodiek (Rationeel – Emotieve Therapie) zoals: ‘RET jezelf‘ en ‘RET je kind’.

Mijnbestseller.nl

‘Moeders zijn soms Loeders’ (ISBN: 9789491080081) wordt uitgegeven via mijnbestseller.nl. Het boek is onder andere te koop bij mijnbestseller.nl. Prijs € 15,00.