Het ouderschapsplan in de praktijk

Onlangs is de  Wet bevordering ouderschap en zorgvuldige scheiding aangenomen in de tweede kamer. Hierdoor zijn ouders bij een voorgenomen echtscheiding verplicht een ouderschapsplan op te maken. Een ouderschapsplan is in feite een uitgebreide omgangsregeling. Ouders die niet getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan  kan een dergelijke verplichting niet worden opgelegd. De eerste kamer moet er nog zijn goedkeuring aan geven.

In de praktijk werken wij, De Scheidingsmakelaar, al jaren met ouderschapsplannen. De scheidingsmakelaar is een organisatie met op dit moment 25 vestigingen in Nederland. De Scheidingsmakelaar is er voor mensen die gezamenlijk een echtscheidingsverzoek willen doen. Een onderdeel van de dienstverlening in dit kader is het ouderschapsplan en de alimentatiebepaling aan de hand van de Tremanormen. De Tremanormen worden door rechtbanken gebruikt om alimentaties uit te rekenen. (Trema = tijdschrift voor de rechtelijke macht) Gemiddeld begeleidt de scheidingsmakelaar 1500 stellen per jaar.

Het ouderschapsplan wordt toegejuicht en verworpen.

{mospagebreak heading=Inleiding&title=Politiek} 

Politiek

De overheid is er om grondrechten van mensen te beschermen. Zoals bij vele zaken kan bij dit grondrecht spanning gaan ontstaan. Denk aan de beruchte camera´s op straat. Nederland heeft als vele landen  het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) erkend. In artikel 5 wordt bepaald dat de ouders de rechten en plichten van de kinderen eerbiedigen, artikel 11 - een kind wordt niet gescheiden tegen hun wil van zijn of haar ouders, … Ook binnen ons nationaal rechtsstelsel worden kinderen door diverse wetten en maatregelen beschermd.  Niettemin stelt de maatschappij vast dat het niet altijd goed gaat met kinderen en in het bijzonder ook de kinderen van gescheiden ouders. Het moreel veroordelen van de ouders vanwege een echtscheiding is inmiddels al niet meer gebruik. Het aantal echtscheidingen is inmiddels zo groot dat de kans groot is dat een familielid of buurman beledigd wordt. De veranderende maatschappij vraagt blijkbaar om nieuwe wetgeving. In Amerika is het in een aantal staten al langer verplicht om een ouderschapsplan op te stellen.

De huidige regering en ook de partijen in de Eerste kamer gaan in tegenstelling tot voorgaande kabinetten meer uit van de maakbare samenleving. Het zo nodig actiever in het privé leven van mensen treden. Het spreken over het verplicht stellen van een ouderschapsplan is niet nieuw, maar voor het eerst krijgt het zo concreet vorm in wetgeving. Persoonlijk denk ik dat het verplicht stellen een goede ontwikkeling is. De verwachtingen moeten denk ik bescheiden zijn.  De wet is mede bedoeld om de meest kwetsbare gezinnen te bereiken. Om deze gezinnen daadwerkelijk te kunnen helpen cq. sturen is een bredere en multidisciplinaire benadering noodzakelijk.  En dat blijft lastig, ook in juridische zin.

{mospagebreak title=Ouders}

Ouders

Het ouderschapsplan is een onderdeel in het scheidingsproces. Veelal moeten ook nogal wat compromissen  dan wel afspraken worden gemaakt over andere zaken. Wat gebeurt er met het huis, het pensioen, de inboedel en polissen. Onvrede dan wel onduidelijkheid op dit punt kan de communicatie tussen partijen zeer verstoren. Om die reden kies ik er dan ook voor om eerst afspraken over deze punten te maken. Dit heeft veelal een zakelijk karakter. Hoewel. Ook bij deze zaken alsook bij de start het ouderschapsplan gaat het ook over de (beëindigde) relatie en de communicatie tussen beiden. Van belang is te onderzoeken of beide partijen hier eigenlijk wel willen zijn, wat wordt verwacht van de ander en wat moet nog worden uitgesproken/opgelost. Op deze manier kunnen problemen ook worden gedejuridiseerd. Een groot gevaar is dat kinderen een onderhandelingspunt gaan worden terwijl andere kwesties feitelijk aan de orde zijn. In de praktijk valt dat niet altijd mee. Soms kan het helpen om gezamenlijk vast te stellen dat partijen het op een bepaald punt niet met elkaar eens zijn, dit punt onoplosbaar is in dit stadium of überhaupt, maar niet mag gaan wegen in niet verwante kwesties. Kortom metacommunicatie. Zelden willen partijen, na het besluit te hebben genomen te gaan scheiden, therapeutische begeleiding om de relatie af te ronden. Idealiter zou dit zeker bijdragen aan het voortzetten van het veranderde ouderschap.  

Mijn praktijkervaring is dat partijen vaak goede voornemens hebben het ouderschap in te vullen. Juist dan is mijn stelling, is een ouderschapsplan zeer waardevol. Niet zelden hoor ik de man zeggen “ik wil de kinderen wel de helft van de vakanties”. Mijn vraag is dan: hoeveel vakantiedagen heeft u? Veelal zijn dit minder dagen dan de helft van de vakantiedagen van de kinderen. Dit hoeft geen probleem te zijn, maar hoe wordt dit opgelost? Het vaststellen dat het niet zo hoeft te zijn dat kinderen of hele dagen bij de vader of de moeder hoeven te zijn is voor vele ouders niet vanzelfsprekend. Wie gaat mee naar ouderavonden?  Welk belang is er voor het kind om samen te gaan? Hoe worden verjaardagen gevierd, waar verblijven de kinderen met de kerstdagen, hoe wordt informatie over de kinderen uitgewisseld, wie gaat mee naar de huisarts en hoe wordt de andere ouder daar over geïnformeerd, wie tekent het rapport van de kinderen, hoe wordt de zorg voor de kinderen geregeld als de verzorgende ouder ziek wordt, … Vele vragen. Vragen waar mensen hoe dan ook mee te maken krijgen en veelal niet bij stilstaan als er wordt gescheiden. Ik hoor regelmatig terug dat juist over dit soort, noem het details,  irritaties gaan ontstaan als er geen duidelijke afspraken worden gemaakt. Daarnaast is het vanzelfsprekend belangrijk dat duidelijk is wie wat betaalt en of daar verandering in komt als het inkomen veranderd.

{mospagebreak title=Vaders}

Mijn indruk vanuit de praktijk is dat vele instellingen en ook de maatschappij meer moeder georiënteerd is. René Diekstra heeft in een artikel in de staatscourant, 31 oktober 2006, dit helder uiteengezet. Hij stelt daarin zelfs dat veel vrouwelijke hulpverleners ook liever met vrouwen dan met mannen werken. Tevens wordt in het artikel gesteld dat de rol van vaders onderschat wordt. De invloed die vaders op kinderen hebben in cognitief, sociaal en moreel opzicht en het gedrag/opvattingen niet onderdoet voor moeders en op bepaalde punten mogelijk zelfs groter is dan moeders.  Zou het ouderschapsplan kunnen bijdragen aan de beeldvorming van en over vaders? Aardig detail in dit verband is het amendement van de SP welke is aangenomen en toegevoegd aan artikel 247: Het ouderlijk gezag omvat mede de verplichting van de ouder om de ontwikkeling van de banden van zijn kind met de andere ouder te bevorderen. Zonder enige twijfel kan gesteld worden dat kinderen baat hebben bij een zo goed mogelijke relatie tussen de ouders na de scheiding. Door elkaars belang en rol voor de kinderen te onderkennen, wat (opnieuw) bevestigd wordt door een ouderschapsplan zou ik denken dat dit winst is.

{mospagebreak title=Kinderen}

Kinderen

Het behoeft geen toelichting dat kinderen baat hebben bij een veilige pedagogische omgeving. Ze moeten weten dat de ouders scheiden, niet de kinderen. Bekend is dat kinderen de schuld van de scheiding bij zich zelf kunnen zoeken. Oog voor dit fenomeen in een scheidingsproces is cruciaal. Afhankelijk van de leeftijd en behoefte van de kinderen zal de maker van het ouderschapsplan het kind kunnen betrekken. In mijn praktijk komt zelden voor dat kinderen actief mee willen praten aan tafel. Meestal bespreken de ouders met de kinderen wat de ideeën zijn. Een valkuil kan denk ik ook zijn om overbezorgd te worden en te gepland met de kinderen om te gaan. Bijvoorbeeld: Menig mens meldt dat consequent zijn naar de kinderen cruciaal is. In een huwelijk is de vader en de moeder ook niet altijd gelijk in zijn of haar reactie. Inconsequentie door 1 persoon is voor een kind lastig. Verschil tussen vader en moeder tijdens het huwelijk en daarna hoeft geen ramp te zijn. Met andere woorden bij het maken van een ouderschapsplan is streven naar perfectie zinloos. Een ouderschapsplan moet hanteerbaar en juist ondersteunend zijn.

Kortom het ouderschapsplan staat  in de kinderschoenen, maar is wat mij betreft een positieve ontwikkeling. Ik ben benieuwd hoe de dynamiek van het leven van de ouders en de kinderen vorm krijgt bij een opgelegd en vastgesteld ouderschapsplan.

Reageren? bezema@scheidingsmakelaar.nl