Depressie en hart- en vaatziekten

Verschillen tussen man en vrouw

Hart- en vaatziekten zijn de voornaamste doodsoorzaak voor vrouwen en alleen al in de Verenigde Staten overlijden jaarlijks meer dan 500.000 vrouwen eraan. Depressie verhoogt zowel bij vrouwen als mannen de kans op een cardiovasculaire aandoening. Depressie bij mannen en vrouwen die net een acuut hartinfarct hebben gehad, verdubbelt het risico op plotselinge hartdood. Vrouwen met coronaire hartziekte (zie kader) lijden meer aan depressie dan mannen met een coronaire hartziekte. Psychologische begeleiding en cognitieve therapie bij vrouwen na een hartinfarct lijken averechts te werken en de prognose op herstel te verslechten, terwijl dat niet voor mannen geldt. Medicamenteuze behandeling lijkt veilig en voor beide seksen effectief. Of een effectieve behandeling van depressie leidt tot een lagere cardiale sterfte is nog onduidelijk.

Omdat traditionele risicofactoren zoals roken, hoge bloeddruk en overgewicht niet volledig verantwoordelijk zijn voor coronaire hartziekte, is er een groeiende belangstelling ontstaan voor psychosociale (risico)factoren. Omdat de prevalentie van depressie bij vrouwen toeneemt, zou het voor de hand liggen om specifiek bij vrouwen onderzoek te doen naar de relatie tussen depressie en coronaire hartziekte.

Prevalentie
De prevalentie van depressie is bij vrouwen twee keer zo hoog als bij mannen. Fluctuerende hormoonspiegels, zwangerschap en psychosociale factoren lijken bij te dragen aan dit verschil. De verschijnselen van depressie zijn bij vrouwen ook anders dan bij mannen: atypische symptomen, angst, eetstoornissen en langere en terugkerende periodes van depressie. Daarnaast reageren vrouwen trager op antidepressiva dan mannen.

Verhoogd risico bij suikerziekte
Het risico bij depressie om een coronaire hartziekte te ontwikkelen, is bij mannen en vrouwen even groot. Wanneer er sprake is van suikerziekte (diabetes mellitus), dan verdubbelt de frequentie van depressie en komt depressie bij vrouwen aanzienlijk meer voor dan bij mannen. Vergeleken met niet-depressieve vrouwen met diabetes verergert de coronaire hartziekte sneller bij depressieve vrouwen met diabetes.

Depressie na hartinfarct of bypass operatie
Depressie komt veel vaker voor bij vrouwen die een acuut hartinfarct of een bijpass operatie hebben doorgemaakt vergeleken met mannen. Bovendien zijn de depressieve symptomen ernstiger. Vrouwen hebben ook minder sociale ondersteuning dan mannen. Stress in het huwelijk verhoogt de kans op coronaire hartziekte, terwijl stress op het werk bij vrouwen geen verhoogd risico geeft, terwijl dit bij mannen wel het geval is. Het herstel na een cardiale gebeurtenis duurt bij vrouwen langer. Ze hervatten na een acuut hartinfarct of een bijpass operatie later het werk dan mannen. Vrouwen zoeken ook minder snel hulp dan mannen. En als ze hulp zoeken, krijgen ze minder informatie over hun ziekte en over het herstelproces dan mannen. Bovendien hebben ze het gevoel dat hulpverleners hun klachten minder serieus nemen. Een man met een coronaire hartziekte krijgt meer hulp van zijn echtgenote dan andersom. Op seksueel gebied krijgt de vrouw na een hartinfarct of bypass operatie nagenoeg geen enkele informatie van de hulpverlener. Al deze factoren zorgen ervoor dat vrouwen in de herstelfase na een infarct minder snel revalideren. Vrouwen hebben een slechtere prognose na een hartinfarct en in tegenstelling tot mannen lijden ze meer aan hoge bloeddruk, hartfalen en diabetes. Deze slechtere prognose lijkt beïnvloed te worden door de hogere prevalentie van depressie.

Vrouwen nemen weinig deel aan wetenschappelijk onderzoek
Verschillende studies geven aan dat vrouwen minder snel geneigd zijn om deel te nemen aan wetenschappelijk onderzoek en dit geldt vooral voor oudere vrouwen. Zo bestond slechts een derde deel van de 369 participanten in de Sertraline Antidepressant Heart Attack Randomized Trial (SADHEART) uit vrouwen, waardoor voor vrouwen moeilijker gefundeerde uitspraken te doen zijn dan voor mannen. Behandeling van de depressie resulteerde niet in een gunstiger prognose voor de coronaire hartziekte en in minder cardiale sterfte. Dit hangt wellicht samen met het feit dat krachtige medicamenteuze behandeling de grootste bijdrage levert aan het herstel en zorgt voor minder sterfte.

`Onderdrukking' van vrouwen een kiem voor depressie
Een belangrijke factor die vaak over het hoofd wordt gezien, is de `onderdrukking' van vrouwen. Mannen hebben de neiging vrouwen te domineren in fysiek, emotioneel en financieel opzicht. Eén derde van de vrouwen is in hun jeugd blootgesteld aan seksueel misbruik en huiselijk geweld, terwijl dit voor mannen voor één op de tien geldt. Huiselijk geweld en verkrachting zijn de zesde oorzaak voor het verlies van levensjaren door overlijden of door fysieke handicap onder vrouwen tussen de 15 en 44 jaar. Dit is meer dan het verlies van jaren of sterfte door kanker, verkeersongevallen en oorlogen. Al deze ervaringen in de kindertijd en adolescentie verhogen het risico op angst en depressie.

De rol van stress
Er is nog weinig onderzoek verricht naar het feit dat depressie bijdraagt aan de ontwikkeling van coronaire hartziekte. Bij vrouwelijke apen blijkt dat hun ondergeschikte rol als gevolg van de sociale structuur en de daardoor ontstane stress, leidt tot een verminderd functioneren van de HPA-as (zie www.silhouet-online.nl onder Artikelen). Deze ondergeschikte vrouwelijke apen ontwikkelden symptomen van depressie en een verminderde functie van de ovaria, maar ook een verhoogd cortisol (stresshormoon), cardiovasculaire stoornissen en een metabool syndroom. Dit laatste betekent overgewicht, verhoogde bloeddruk, een verhoogd triglyceridengehalte, een laag HDL-cholesterol en een verhoogd glucosegehalte. Deze factoren zijn mede verantwoordelijk voor het ontstaan van atheroscerosis, die we vooral zien bij vrouwen na de menopause. Dit artikel geeft duidelijk de interactie weer tussen psyche en somatiek. Niet alleen zal meer onderzoek nodig zijn naar de relatie tussen depressie en hart- en vaatziekten bij mannen en vrouwen, maar zullen ook de psychosociale omstandigheden die bij vrouwen leiden tot depressie, fundamenteel moeten verbeteren.

RedactieSilhouet

Referentie: Tasneem Z. Naqvi, Syed S.A. Naqvi en Noel Bairey Merz. Gender differences in the link between depression and cardiovascular disease. Psychosomatic Medicine 67, Supplement 1: S15-S18 (2005).

Coronaire hartziekte
Bij een coronaire (ischemische) hartziekte zijn de kransslagaderen (aa coronariae) van het hart vernauwd door vetafzettingen (atheroclerose). Dit leidt tot een zuurstoftekort in het hart (ischemie), waardoor pijn op de borst (angina pectoris) met soms uitstraling naar de kaak en linkerarm ontstaat. Coronaire hartziekte is verantwoordelijk voor ongeveer de helft van de sterfte aan hart- en vaatziekten. Nederlandse ziekenhuizen nemen jaarlijks 55.000 mannen en 25.000 vrouwen op met coronaire hartziekte.

Dit was een artikel over depressie en hart- en vaatziekten. Voor meer interessante artikelen kunt u een abonnement afsluiten bij Silhouet voor slechts 39 euro per jaar.